Beschikking van de Commissie van 11 maart 2008 betreffende steunmaatregel C 35/07 (ex N 256/07) die België voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van Volvo Cars Gent (Kennisgeving geschied onder nummer C(2008) 832) (Slechts de teksten in de Nederlandse en Franse taal zijn authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2008/709/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,
Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),
Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken1,
(1) De voorgenomen opleidingssteun voor de assemblagefabriek van Volvo in Gent (Volvo Cars Gent, hierna „VCG” genoemd) is bij de Commissie aangemeld bij brief van 4 mei 2007. Op 31 mei 2007 had een ontmoeting plaats met de diensten van de Commissie. Na deze bijeenkomst heeft België aanvullende inlichtingen verstrekt bij brief van 6 juli 2007.
(2) Bij schrijven van 12 september 2007 heeft de Commissie België in kennis gesteld van haar besluit de procedure van artikel 88, lid 2, van het Verdrag in te leiden ten aanzien van de steunmaatregel (hierna het „besluit tot inleiding van de procedure” genoemd).
(3) Het besluit tot inleiding van de procedure is bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Unie2. De Commissie heeft de belanghebbenden gevraagd hun opmerkingen ter zake kenbaar te maken. De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.
(4) Bij brief van 15 oktober 2007 heeft België gereageerd op het besluit tot inleiding van de procedure. Op 23 oktober 2007 had een ontmoeting plaats met de Belgische autoriteiten, de begunstigde en de Commissie. Bij die gelegenheid werden documenten overhandigd aan de Commissie. Bij brief van 23 november 2007 heeft België aanvullende informatie verstrekt. De Commissie heeft om een nadere toelichting verzocht bij brief van 21 december 2007, waarop België bij brief van 8 januari 2008, 15 januari 2008 en 16 januari 2008 heeft geantwoord.
(5) De begunstigde van de steun is VCG. Sinds 1999 maakt het bedrijf deel uit van de Ford Motor Company (hierna „FMC” genoemd). Het bedrijf heeft 5.000 werknemers. Het gesteunde opleidingsprogramma bestrijkt de periode van september 2006 tot en met september 2009 en houdt deels verband met de invoering van een nieuw productieplatform — het Europese EUCD-platform — dat binnen FMC de standaard is voor middelgrote voertuigen (segmenten C en D van de automarkt). Dit zal een investering in materieel vergen van 26,3 miljoen EUR. Dankzij dit platform zal de fabriek niet alleen Volvo-modellen kunnen produceren, maar ook modellen van de merken Ford en Jaguar. Deze grotere flexibiliteit van de fabriek zal bijdragen tot de verankering van de activiteiten van Ford in Gent en tot het behoud van werkgelegenheid.
(6) Volgens de aanmelding van 4 mei 2007 bedragen de opleidingskosten 37 miljoen EUR. Verordening (EG) nr. 68/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op opleidingssteun3 bepaalt dat de personeelskosten van degenen die de opleiding volgen, beperkt moeten blijven tot een bedrag dat overeenkomt met het totaal van de overige subsidiabele kosten. Bijgevolg bleven de subsidiabele kosten die door België zijn aangemeld, beperkt tot 19 miljoen EUR. Aangezien Gent geen steungebied is, bedraagt de maximale steunintensiteit 50 % voor algemene en 25 % voor specifieke opleiding. Volgens de aanmelding van 4 mei 2007 is het Vlaams Gewest voornemens een steunbedrag van 6018558,91 EUR toe te kennen in de vorm van ad-hocsteun.
(7) In de aanmelding van 4 mei 2007 wordt het opleidingsprogramma verdeeld in vijf onderdelen, waarvan de laatste twee een beperkte omvang hebben:
(8) In de aanmelding stelt België dat de opleiding niet verder gaat dan de onmiddellijke behoeften van het bedrijf. Na verzoeken van de Commissie om deze stelling toe te lichten, heeft België bij brief van 6 juli 2007 aangegeven dat de onderdelen 1 en 4 van het opleidingsprogramma hoe dan ook door VCG ten uitvoer zouden worden gebracht, ook zonder steun. Daarentegen betreffen de onderdelen 2, 3 en 5 aanvullende opleiding die mogelijk is dankzij de steun. België heeft echter geen precieze informatie verstrekt ter ondersteuning van deze stellingen.
(9) De Commissie heeft er in het besluit tot inleiding van de procedure op gewezen dat de noodzaak van de steun een algemeen criterium voor het beoordelen van de verenigbaarheid is. Wat meer bepaald de verenigbaarheid met artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag betreft, kan niet worden gesteld dat de steun de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid „vergemakkelijkt” als de onderneming de gesteunde activiteiten hoe dan ook zou hebben uitgevoerd, ook zonder steun.
(10) Met betrekking tot het door VCG geplande opleidingsprogramma werd getwijfeld aan het stimulerend effect van de steun: zodra VCG heeft besloten het EUCD-platform in te voeren, zijn de opleidingsuitgaven noodzakelijk om dit zakelijke besluit uit te voeren. In de automobielindustrie is de invoering van een nieuw productieplatform een vaak voorkomend verschijnsel, noodzakelijk om de flexibiliteit en productiviteit te verhogen en zo concurrerend te blijven. Om een nieuw platform efficiënt te benutten, moeten de werknemers worden opgeleid in de nieuwe technieken en werkmethoden die moeten worden toegepast. Normaal gesproken volstaat de marktwerking om autofabrikanten ertoe te brengen geld uit te trekken voor de introductie van een nieuwe productielijn. Het is derhalve zeer waarschijnlijk dat een deel van deze opleidingsactiviteiten hoe dan ook, dus ook zonder steun, door VCG zou zijn ondernomen. De meeste concurrenten in deze sector lijken zich ook in die zin te gedragen. Aangezien de inhoud van de onderdelen 2, 3 en 5 van het programma rechtsreeks verband leek te houden met het nieuwe platform en noodzakelijk leek om dit te gebruiken, twijfelde de Commissie aan de verklaring van België dat deze onderdelen zonder de steun niet zouden zijn ondernomen.
(11) Geen enkele belanghebbende heeft opmerkingen kenbaar gemaakt naar aanleiding van de bekendmaking van het besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad van de Europese Unie.
(12) Na de inleiding van de procedure heeft België zijn presentatie van de feiten ingrijpend herzien. België erkent nu dat grote delen van het opleidingsprogramma ook zonder steun zouden zijn ondernomen, aangezien deze noodzakelijk zijn om het nieuwe platform te gebruiken. België is echter van mening dat bepaalde onderdelen van het programma geen verband houden met de nieuwe platforms. Andere onderdelen houden er wel verband mee, maar de steun stelt VCG in staat meer opleidingsacties te organiseren, meer dan strikt noodzakelijk is om het platform te gebruiken.
(13) België is alleen bereid de uitgaven te steunen waarvoor steun noodzakelijk is. België heeft derhalve de in aanmerking komende kosten die worden gesubsidieerd, aanzienlijk verlaagd.
(14) In de onderstaande tabel worden de in aanmerking komende uitgaven die volgens de oorspronkelijke aanmelding zouden worden gesteund, vergeleken met de kosten die België nu voornemens is te steunen.
(15) Onderdeel 1 staat volgens België, zoals reeds werd aangegeven in de aanmelding van 4 mei 2007, inhoudelijk los van het nieuwe productieplatform en is bijgevolg niet noodzakelijk voor de productie op dit platform. Het omvat basisopleiding over algemene onderwerpen om de kwalificaties van het personeel te versterken. Volgens België blijkt dit duidelijk uit de inhoud van de cursussen. De vakbonden dringen weliswaar sterk aan op dit type opleiding omdat het de positie van werknemers op de arbeidsmarkt verbetert, maar VCG zou dit onderdeel van het programma om verschillende redenen niet uitvoeren zonder de steun. Ten eerste is dit type opleiding de afgelopen jaren op grote schaal verstrekt omdat er een aanzienlijke instroom van nieuwkomers is geweest. Die instroom is inmiddels echter vrijwel tot stilstand gekomen4 en een groot aantal van de huidige werknemers heeft al vergelijkbare opleidingsacties gevolgd. Ten tweede is de onderneming van mening dat hoogopgeleide werknemers eerder geneigd zijn het bedrijf te verlaten. Ondernemingen in de omgeving van Gent die personeel met dezelfde of vergelijkbare vaardigheden nodig hebben, halen bewust werknemers weg bij VCG5. Omdat de opleidingsactie een algemeen karakter heeft, wordt de mogelijkheid dat werknemers nadat zij eenmaal zijn opgeleid de onderneming verlaten, verder versterkt. Ten derde is de beschikbaarheid van deze basisvaardigheden toegenomen, aangezien opleidingsprogramma’s met deze inhoud worden ontwikkeld door technische scholen en de VDAB (de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding).
(16) Onderdeel 2 heeft volgens België, zoals al werd aangegeven in de aanmelding van 4 mei 2007, betrekking op technische en technologische aspecten in verband met het nieuwe productieplatform. België verklaart dat de meeste van deze opleidingsuren noodzakelijk zijn om het nieuwe platform te kunnen gebruiken en derhalve hoe dan ook waren georganiseerd. Een deel van deze cursussen gaat echter verder dan wat noodzakelijk is om het EUCD-platform te kunnen gebruiken6. Meer bepaald is VCG, dankzij de steun, bereid meer opleidingsuren te geven dan noodzakelijk of vanuit economisch oogpunt gerechtvaardigd is zonder de steun. België heeft gedetailleerde informatie overgelegd betreffende de extra opleidingsuren die dankzij de steun door VCG worden verstrekt7.
(17) Wat onderdeel 3 betreft verklaart België, zoals al werd aangegeven in de aanmelding van 4 mei 2007, dat de inhoud volledig verband houdt met het EUCD-productieplatform. Naar aanleiding van de twijfel die in het besluit tot inleiding van de procedure werd geuit, erkent België dat een aanzienlijk deel van de opleidingsuren noodzakelijk is om het nieuwe platform te kunnen gebruiken en hoe dan ook zou zijn georganiseerd, ook zonder steun. België verklaart echter dat VCG, dankzij de steun van de Vlaamse overheid, bereid is het aantal opleidingsuren te verhogen. Het is zelfs zo dat meer werknemers een opleiding mogen volgen en bepaalde cursussen, die VCG vanuit het oogpunt van de beheersbaarheid van de kosten had moeten reserveren voor meer ervaren werknemers, ook worden opengesteld voor nieuwkomers. Om nieuwkomers op te leiden moeten extra cursussen worden aangeboden en moeten andere cursussen worden uitgebreid wat duur en inhoud ervan betreft8. Omdat van nieuwkomers niet zeker is dat zij zich de betrokken vaardigheden eigen kunnen maken, zijn de kansen op succes van de opleidingsacties geringer. Vanuit het oogpunt van de beheersbaarheid van de kosten had VCG deze opleidingsacties alleen moeten aanbieden aan meer ervaren werknemers, die al eerder aan dergelijke cursussen hebben deelgenomen. Zodoende had de duur en kostprijs van de opleidingsacties aanzienlijk kunnen worden beperkt. Bepaalde modules hadden dan kleiner van opzet kunnen zijn, andere hadden volledig kunnen worden geschrapt.
(18) Wat onderdeel 4 betreft verklaart België, zoals al werd aangegeven in de aanmelding van 4 mei 2007, dat dit betrekking heeft op veranderingen van management en attitudes en dus zeer algemeen van aard is. België geeft aan dat een bepaald aantal uren hoe dan ook door VCG zou worden aangeboden, ook zonder steun, omdat deze voldoende bijdragen tot de verhoging van de flexibiliteit en efficiency van de werknemers en dus ook aanzienlijk tot het duurzame succes van de invoering van het EUCD-platform9. De operationele voordelen die mogen worden verwacht van de resterende uren, zijn echter onvoldoende om de desbetreffende uitgaven te rechtvaardigen. VCG zou dit dan ook niet hebben gedaan zonder steun.
(19) Wat onderdeel 5 betreft, geeft België als toelichting dat dit betrekking heeft op het aanleren van technieken voor kwaliteitscontrole. Deze cursussen zijn niet noodzakelijk voor de exploitatie van het platform of de fabriek. Onderdeel 5 wordt alleen uitgevoerd als de steun wordt verleend.
(20) Als gevolg van deze wijzigingen heeft België de Commissie formeel medegedeeld dat het, aangezien het alleen bereid is de opleidingsactiviteiten te financieren waarvoor de steun noodzakelijk is, slechts 3,5 miljoen EUR zal verstrekken in plaats van de oorspronkelijk aangemelde 6 miljoen EUR.
(21) De Commissie merkt op dat België zijn aanmelding aanzienlijk heeft gewijzigd na het besluit tot inleiding van de procedure. In zijn brief van 16 januari 2008 bevestigt België zijn voornemen om opleidingssteun te verstrekken voor slechts 3538580,57 EUR in plaats van 6018558,91 EUR, het bedrag dat was genoemd in de aanmelding van 4 mei 2007. Het lagere steunbedrag is gebaseerd op de lagere subsidiabele uitgaven die zijn beschreven in de brief van België van 15 januari 2008. Dit steunbedrag van 3538580,57 EUR, gebaseerd op de lagere subsidiabele uitgaven, is dan ook het bedrag dat in deze beschikking door de Commissie wordt beoordeeld.
(22) In het besluit tot inleiding van de procedure concludeert de Commissie dat de steun ten gunste van VCG staatssteun vormt in de zin van artikel 87, lid 1, van het Verdrag. België heeft die conclusie niet aangevochten.
(23) In het besluit tot inleiding van de procedure heeft de Commissie aangegeven dat, als een subsidie meer dan 1 miljoen EUR bedraagt, deze niet is vrijgesteld op grond van Verordening (EG) nr. 68/2001 en rechtstreeks moet worden beoordeeld op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag. De Commissie hanteert echter naar analogie dezelfde leidende beginselen als die van Verordening (EG) nr. 68/2001. Dit betekent met name dat de verenigbaarheid met de andere formele vrijstellingscriteria van Verordening (EG) nr. 68/2001 wordt geverifieerd, maar de Commissie hoeft zich niet te beperken tot een loutere verificatie van de naleving van deze criteria.
(24) België heeft de bovenstaande conclusies, die nog steeds van toepassing zijn aangezien de verlaagde subsidie meer bedraagt dan 1 miljoen EUR, niet aangevochten.
(25) In het besluit tot inleiding van de procedure stelt de Commissie dat de aangemelde steun lijkt te voldoen aan de formele criteria van artikel 4 van Verordening (EG) nr. 68/2001. Er zijn geen nieuwe elementen aangevoerd die aanleiding geven tot een herziening van deze oorspronkelijke beoordeling. De Commissie merkt op dat deze beoordeling van toepassing is op de verlaagde steun, aangezien die gebaseerd is op een deel van de subsidiabele uitgaven die op 4 mei 2007 zijn aangemeld en die in het besluit tot inleiding van de procedure aanvaardbaar werden geacht. Ook heeft België de steunintensiteiten niet veranderd: 50 % voor algemene opleiding en 25 % voor specifieke opleiding.
(26) Zoals reeds is aangegeven, betreft de enige twijfel die in het besluit tot inleiding van de procedure is genoemd de noodzaak van de voorgenomen steun, en met name de onderdelen van het opleidingsprogramma die betrekking lijken te hebben op de nieuwe investering — het EUCD-productieplatform — en absoluut noodzakelijk lijken om het platform te gebruiken.
(27) De Commissie merkt op dat België akkoord gaat met het beginsel dat alleen opleidingsactiviteiten mogen worden gesteund die niet zouden worden ondernomen zonder steun.
(28) Om dit beginsel na te leven heeft België de activiteiten die hoe dan ook door VCG zouden worden ondernomen omdat zij noodzakelijk zijn om het nieuwe platform te gebruiken, gescheiden van de door de marktkrachten alleen niet verwezenlijkbare activiteiten10, aangezien zij verder gaan dan hetgeen noodzakelijk is en omdat de voordelen die VCG daarvan zou ondervinden, in onvoldoende mate opwegen tegen de gemaakte kosten. De Commissie heeft de in de overwegingen 15 tot en met 17 van deze beschikking samengevatte nadere toelichtingen van België onderzocht. Kort gezegd, verklaart België dat aanzienlijke subsidiabele uitgaven in het kader van de onderdelen 1 en 3 van het programma zonder steun niet zouden zijn verricht. Wat onderdeel 1 van het programma betreft, is de Commissie het ermee eens dat dit duidelijk geen verband houdt met het nieuwe platform. Het is dan ook niet noodzakelijk voor het gebruik van dit platform. Aangezien deze opleidingsactiviteiten eerder algemeen van aard zijn, en aangezien een combinatie van elementen VCG ervan weerhoudt om deze te ondernemen, is de Commissie van mening dat onderdeel 1 hoogstwaarschijnlijk niet zou worden ondernomen zonder steun. Wat onderdeel 3 betreft, sluit België opleidingsuitgaven uit die, op grond van eerdere ervaringen met dit soort investeringen, noodzakelijk zijn om het nieuwe platform te gebruiken, en heeft het de subsidiabele uitgaven beperkt tot opleidingsactiviteiten die verder gaan dan wat absoluut noodzakelijk is.
(29) De Commissie is derhalve van mening dat België correct de opleidingsactiviteiten heeft geselecteerd die niet zouden worden ondernomen zonder staatssteun. Aangezien België voornemens is alleen laatstgenoemde activiteiten te steunen en geen steun zal worden verleend ten gunste van de activiteiten die VCG hoe dan ook zou hebben uitgevoerd, luidt de conclusie van de Commissie dat de steun, in overeenstemming met de in overweging 10 van Verordening (EG) nr. 68/2001 neergelegde doelstelling, „het aanbod van geschoolde arbeidskrachten waaruit andere ondernemingen kunnen putten verhoogt” en derhalve, in overeenstemming met de voorwaarde van artikel 87, lid 3, onder c), van het Verdrag, „de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën vergemakkelijkt”.
(30) Op grond van het bovenstaande concludeert de Commissie dat de steun verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
Artikel 2
-
PB C 265 van 7.11.2007, blz. 21.
(terug) -
Zie voetnoot 1.
(terug) -
PB L 10 van 13.1.2001, blz. 20.
(terug) -
Het aantal werknemers van VCG is gestegen van 3.999 in 2002 tot 5.229 in 2005. Vervolgens daalde het personeelsbestand tot 4.929 in 2006 en circa 4.800 in 2007.
(terug) -
Werknemers die de onderneming verlaten, gaan voornamelijk naar de volgende drie bedrijven in dezelfde streek: Volvo Trucks, Arcelor en Eandis/Electrabel.
(terug) -
De noodzakelijke opleiding is bepaald op basis van de gebruikelijke praktijk van VCG in eerdere gevallen.
(terug) -
Zo zijn in de cursus „Robotica” per deelnemer 16 opleidingsuren gepland. Dit aantal uren is noodzakelijk voor de werknemers om de robot correct en veilig te leren gebruiken met dezelfde efficiency als de huidige. Dankzij de steun van de Vlaamse overheid is VCG bereid het aantal opleidingsuren te verhogen tot 24. Deze intensievere opleiding verhoogt de kansen van de betrokken werknemers op de arbeidsmarkt.
(terug) -
Zo worden, net als in andere gevallen waarin een nieuw platform is geïntroduceerd, een aantal zogeheten „anchor men” naar Volvo Zweden uitgezonden om alle details van het platform te leren; deze personen dragen deze kennis later over aan andere werknemers van Volvo Cars Gent. België verklaart dat de steun VCG in staat stelt meer personen uit te zenden voor deze „anchor man”-opleiding in Zweden dan strikt noodzakelijk is voor het gebruik van het EUCD-platform. Daarnaast worden personen uitgezonden die nog nooit aan een „anchor man”-opleiding hebben deelgenomen, in plaats van de deelname te beperken tot werknemers die deze opleiding al eerder hebben gevolgd.
(terug) -
Als aangegeven in de brief van de Belgische autoriteiten van 7 juli 2007.
(terug) -
Verordening (EG) nr. 68/2001, overweging 11.
(terug)